Żywopłot pełni kilka funkcji naraz. Osłania przed wzrokiem sąsiadów, tłumi hałas i wyznacza granicę. Efekt zależy od doboru gatunku do warunków na działce oraz od regularnego cięcia w pierwszych latach.
Dobór gatunku
Zimozielone
Tuja szmaragd rośnie wąsko i wymaga niewiele cięcia. Dorasta do 4-5 m. Źle znosi suszę i zasolenie, więc nie nadaje się przy drodze posypywanej solą.
Cis toleruje cień i dobrze reaguje na cięcie, także w stare drewno. Rośnie wolno, około 15-25 cm rocznie. Wszystkie części rośliny są trujące, co ma znaczenie tam, gdzie bawią się dzieci.
Bukszpan tworzy niskie obwódki. W ostatnich latach zmaga się z ćmą bukszpanową, więc wymaga kontroli od maja do września.
Laurowiśnia daje szeroki, gęsty żywopłot z dużymi liśćmi. Potrzebuje osłoniętego stanowiska, bo przemarza przy ostrych, bezśnieżnych zimach.
Liściaste
Grab pospolity trzyma suche liście przez zimę, więc osłania przez cały rok. Znosi cięcie i różne gleby.
Ligustr rośnie szybko, po 30-50 cm w sezonie. Wymaga za to cięcia dwa lub trzy razy w roku.
Berberys tworzy barierę kolczastą. Sprawdza się tam, gdzie żywopłot ma zniechęcać do wchodzenia na teren.
Kiedy i jak sadzić
Rośliny z pojemnika sadzi się przez cały sezon, poza okresem mrozów i letnich upałów. Najlepsze terminy to kwiecień oraz wrzesień i październik. Gleba jest wtedy ciepła, a parowanie mniejsze.
Kolejność prac przy sadzeniu:
- wytyczenie linii sznurkiem między dwoma palikami,
- wykopanie rowu o szerokości około 50 cm i głębokości bryły korzeniowej,
- spulchnienie dna rowu widłami,
- wymieszanie wykopanej ziemi z kompostem w proporcji mniej więcej 3 do 1,
- ustawienie roślin w równych odstępach, z bryłą na poziomie gruntu,
- zasypanie, ugniecenie i obfite podlanie,
- ułożenie ściółki warstwą 5-7 cm.
Rów daje lepszy efekt niż pojedyncze dołki. Korzenie rozchodzą się wtedy swobodnie wzdłuż całej linii.
Rozstaw
Zbyt gęste sadzenie przynosi szybki efekt i późniejsze problemy. Rośliny konkurują o wodę, a dolne partie łysieją.
- Tuja szmaragd: 50-60 cm między roślinami.
- Cis: 40-50 cm.
- Grab i ligustr: 3-4 sadzonki na metr bieżący.
- Laurowiśnia: 70-100 cm, bo rozrasta się na boki.
Odległość od granicy działki reguluje kodeks cywilny i przepisy lokalne. Przy krzewach niższych niż 2 m przyjmuje się zwykle 1 m od granicy, przy wyższych 2 m. Warunki lepiej sprawdzić w urzędzie gminy przed sadzeniem.
Cięcie
Pierwsze cięcie wykonuje się już w roku sadzenia, przy gatunkach liściastych. Skrócenie pędów o jedną trzecią pobudza rozgałęzianie od dołu. Bez tego żywopłot rośnie w górę i zostaje przezroczysty przy ziemi.
Terminy zależą od gatunku. Ligustr i grab tnie się w czerwcu oraz w sierpniu. Tuje formuje się raz w roku, najlepiej w czerwcu. Cis znosi cięcie od maja do września.
Przekrój żywopłotu ma być trapezowy. Dół szerszy od góry o 10-20 cm. Taki kształt przepuszcza światło do dolnych gałęzi i zapobiega ich zasychaniu. Prosta ściana z pionowymi bokami po kilku latach łysieje od spodu.
Sznurek rozciągnięty na palikach na wysokości docelowej pomaga trzymać równą linię. Nożyce prowadzi się od dołu ku górze, ruchem wzdłuż płaszczyzny.
Na co uważać
Cięcie tui w stare drewno nie odbudowuje zieleni. Brązowa gałąź pozostanie brązowa, więc formowanie trzeba prowadzić od początku. Cis i grab są pod tym względem wyrozumiałe i odbijają nawet po mocnym skróceniu.
Od marca do połowy października w gałęziach mogą gniazdować ptaki. Prace ograniczające się do lekkiego formowania są dopuszczalne, ale przed cięciem trzeba sprawdzić, czy w krzewie nie ma gniazda z lęgiem.
Świeżo posadzony żywopłot wymaga podlewania przez pierwsze dwa sezony, także jesienią. Zimozielone rośliny parują wodę zimą i przy zamarzniętej glebie nie mogą jej pobrać. Podlanie w bezmroźny dzień listopada ogranicza to ryzyko.
Nawożenie i pierwsze lata
Żywopłot pobiera dużo składników, bo rośliny stoją gęsto obok siebie. Wiosną, od kwietnia, stosuje się nawóz wieloskładnikowy wzdłuż całej linii. Drugą dawkę podaje się w czerwcu, po pierwszym cięciu. Po połowie lipca nawożenia się nie powtarza, żeby pędy zdążyły zdrewnieć przed zimą.
Ściółka z kory ogranicza chwasty i utrzymuje wilgoć. Warstwę uzupełnia się co roku, bo rozkłada się i osiada. Trawa wchodząca pod krzewy zabiera wodę, więc pas przy żywopłocie warto trzymać czysty przez pierwsze trzy sezony.