Kompostownik zamienia odpady kuchenne i ogrodowe w materiał poprawiający strukturę gleby. Proces prowadzą bakterie i grzyby. Potrzebują trzech rzeczy: powietrza, wilgoci i właściwej mieszanki surowców.
Gdzie ustawić pryzmę
Miejsce powinno być zacienione przez część dnia. Pełne słońce wysusza pryzmę, a stały cień spowalnia rozkład. Podłoże ma być przepuszczalne, najlepiej goła ziemia. Kontakt z gruntem otwiera drogę dżdżownicom.
Odległość od granicy działki i od okien sąsiada bywa regulowana w miejscowych przepisach. Praktyczny odstęp to kilka metrów od tarasu i miejsca odpoczynku. Poprawnie prowadzony kompost nie śmierdzi, ale zawsze przyciąga owady.
Materiał zielony i brązowy
Rozkład zależy od proporcji azotu i węgla. Materiał zielony dostarcza azotu, brązowy węgla.
Zielone, czyli azotowe
- skoszona trawa,
- obierki warzyw i owoców,
- fusy z kawy i herbaty,
- świeże chwasty bez nasion,
- resztki roślin z rabat.
Brązowe, czyli węglowe
- suche liście,
- rozdrobnione gałązki,
- słoma i siano,
- tektura bez nadruku i kolorowych powłok,
- trociny z drewna niemalowanego.
Proporcja objętościowa około 1 do 2 na korzyść materiału brązowego sprawdza się w większości ogrodów. Sama trawa zbija się w cuchnącą masę, bo brakuje jej struktury i powietrza.
Czego nie wrzucać
- Mięso, kości, ryby i nabiał. Przyciągają gryzonie i gniją w sposób nieprzyjemny dla otoczenia.
- Tłuszcze i oleje. Otaczają cząstki błonką i odcinają dostęp powietrza.
- Chwasty z dojrzałymi nasionami. Przetrwają rozkład i wrócą na rabatę.
- Rośliny chore, na przykład z mączniakiem albo zarazą ziemniaka.
- Odchody psów i kotów. Mogą zawierać pasożyty groźne dla ludzi.
- Popiół z węgla oraz drewna impregnowanego.
- Skorupki jaj w całości. Rozkładają się bardzo długo, lepiej je pokruszyć.
Papier z połyskiem i papierowe ręczniki po środkach czystości też odpadają. Zawierają substancje, które nie powinny trafić do gleby uprawnej.
Budowa pryzmy
Pierwszą warstwę tworzą grubsze gałązki na wysokość 10-15 cm. Dają drenaż i przepływ powietrza od spodu. Dalej układa się materiał naprzemiennie, zielony i brązowy, warstwami po 10-20 cm.
Co kilka warstw dosypuje się garść dojrzałego kompostu albo ziemi ogrodowej. Wprowadza to mikroorganizmy startowe. Całość utrzymuje się w wilgotności wyciśniętej gąbki. Ściśnięta w dłoni garść ma zwilżyć palce, ale nie ociekać wodą.
Przerzucanie i czas
Przerzucanie napowietrza pryzmę i przyspiesza proces. Przy przerzucaniu co 2-3 tygodnie kompost bywa gotowy po 4-6 miesiącach. Bez przerzucania trzeba liczyć od 9 do 12 miesięcy, czasem dłużej.
Rozdrobnienie surowca skraca czas rozkładu. Gałęzie przepuszczone przez rozdrabniacz rozłożą się kilkukrotnie szybciej niż całe. Duże kawałki tektury warto podrzeć na fragmenty wielkości dłoni.
Temperatura wewnątrz pryzmy w fazie intensywnej sięga kilkudziesięciu stopni. Para unosząca się z kompostu po przerzuceniu w chłodny poranek to normalny objaw pracy bakterii.
Typowe problemy
Nieprzyjemny zapach
Zapach amoniaku oznacza nadmiar materiału zielonego. Zapach zgnilizny wskazuje na brak powietrza i nadmiar wody. W obu przypadkach dodaje się suche liście albo słomę i przerzuca całość.
Pryzma nie pracuje
Sucha, zimna pryzma z nierozłożonymi resztkami potrzebuje wody i azotu. Podlanie i dodanie świeżej trawy zwykle wystarcza. Zbyt mała pryzma też stygnie, bo traci ciepło przez ściany. Objętość poniżej mniej więcej jednego metra sześciennego pracuje wolniej.
Muszki i gryzonie
Muszki owocówki gromadzą się przy odsłoniętych obierkach. Przykrycie świeżych odpadów warstwą ziemi albo liści rozwiązuje sprawę. Gryzonie pojawiają się głównie tam, gdzie trafiają resztki mięsne i pieczywo.
Kiedy kompost jest gotowy
Dojrzały kompost ma ciemnobrązową barwę i zapach leśnej ściółki. Struktura przypomina wilgotną ziemię, bez rozpoznawalnych fragmentów roślin. Przesianie przez sito o oczku 10-15 mm oddziela grubsze resztki, które wracają do nowej pryzmy.
Gotowy materiał rozsypuje się na rabatach warstwą 2-3 cm i miesza z wierzchnią glebą. Pod warzywa stosuje się go wiosną przed sadzeniem. Kompost nie zastępuje w pełni nawozów mineralnych, ale poprawia strukturę gleby i jej zdolność do zatrzymywania wody.
Kompostownik zamknięty i otwarty
Pojemnik zamknięty z tworzywa trzyma ciepło i wilgoć. Sprawdza się na małych działkach, bo wygląda schludnie i ogranicza dostęp gryzoni. Ma zwykle pojemność 300-800 litrów, co przy większym ogrodzie bywa za mało.
Skrzynia z desek albo paneli daje łatwy dostęp przy przerzucaniu. Konstrukcja z dwóch lub trzech komór pozwala prowadzić kilka pryzm w różnych fazach. W jednej dojrzewa gotowy materiał, druga przyjmuje świeże odpady.
Deski trzeba ustawiać z prześwitem 2-3 cm. Szczelna ściana odcina powietrze i proces zwalnia.