Oświetlenie ogrodu spełnia dwa zadania. Pozwala bezpiecznie poruszać się po ścieżkach i buduje nastrój wieczorem. Dobre rozplanowanie zaczyna się od podziału terenu na strefy, jeszcze przed wyborem lamp.
Strefy w ogrodzie
- Komunikacja: ścieżki, schody, podjazd, wejście do domu.
- Wypoczynek: taras, altana, miejsce przy grillu.
- Dekoracja: pojedyncze drzewa, rabaty, mur, oczko wodne.
- Praca: wjazd do garażu, wiata, miejsce przy narzędziach.
Każda strefa potrzebuje innej ilości światła. Ścieżka wymaga równomiernego, niskiego strumienia skierowanego w dół. Taras korzysta ze światła rozproszonego. Drzewo podświetla się punktowo od dołu.
Parametry, które mają znaczenie
Barwa światła wpływa na odbiór ogrodu bardziej niż moc. Ciepła biel w zakresie 2700-3000 K wygląda przyjaźnie i nie zniekształca kolorów roślin. Neutralna biel około 4000 K pasuje do podjazdu i miejsc technicznych. Zimna biel powyżej 5000 K w ogrodzie wygląda surowo i przyciąga owady.
Strumień świetlny podaje się w lumenach. Oprawa przy ścieżce w przedziale 100-200 lm zwykle wystarcza. Reflektor doświetlający drzewo wymaga 400-800 lm, zależnie od odległości i wysokości korony.
Stopień ochrony IP określa odporność na wodę i pył. Oprawy na tarasie pod zadaszeniem obsługuje IP44. Lampy stojące w gruncie i narażone na strumień wody potrzebują IP65. Oprawy montowane w nawierzchni, po których się chodzi, wymagają IP67 i odpowiedniej nośności.
Napięcie 230 V czy 12 V
Instalacja 230 V daje większy zasięg i wybór opraw. Wymaga za to układania kabla w ziemi na głębokości około 70 cm, w rurze osłonowej, oraz wykonania przez uprawnionego elektryka. Obwód zabezpiecza się wyłącznikiem różnicowoprądowym.
System niskonapięciowy 12 V jest bezpieczniejszy przy samodzielnym montażu. Kabel można ułożyć płycej, a złączki wpina się bez narzędzi. Ograniczeniem jest spadek napięcia na długich odcinkach. Przy przewodach dłuższych niż 20-25 m lampy na końcu linii świecą wyraźnie słabiej. Rozwiązaniem jest grubszy przewód albo zasilanie linii z dwóch stron.
Lampy solarne nie wymagają instalacji. Ich moc jest jednak niewielka, a jesienią i zimą świecą krótko. Sprawdzają się jako oznaczenie krawędzi ścieżki, nie jako główne źródło światła.
Montaż krok po kroku
- Narysowanie planu ogrodu z zaznaczeniem stref i punktów świetlnych.
- Wyznaczenie trasy kabla z pominięciem miejsc pod przyszłe kopanie.
- Wykopanie rowu i ułożenie przewodu w rurze osłonowej.
- Zasypanie z taśmą ostrzegawczą nad kablem.
- Montaż opraw i podłączenie do zasilacza lub rozdzielnicy.
- Test przy zmroku i korekta kątów świecenia.
Test wieczorem jest częścią pracy, nie dodatkiem. Kąty ustawione w dzień prawie zawsze wymagają poprawek. Reflektor skierowany zbyt płasko świeci prosto w okno domu albo sąsiada.
Sterowanie
Czujnik zmierzchowy włącza oświetlenie automatycznie po zachodzie słońca. W połączeniu z zegarem pozwala wyłączyć światło po północy. Czujnik ruchu sprawdza się przy wejściu i garażu, gdzie światło ma działać krótko.
Oprawy sterowane przez aplikację dają możliwość ustawienia scen. Przy takim rozwiązaniu trzeba sprawdzić zasięg sygnału w ogrodzie. Mur, gruba ściana i odległość powyżej 15-20 m potrafią przerwać połączenie.
Błędy, które psują efekt
Zbyt duża liczba punktów świetlnych spłaszcza ogród. Kontrast między światłem a cieniem tworzy głębię, więc część przestrzeni powinna zostać ciemna.
Reflektory ustawione na wysokości oczu oślepiają. Oprawy montuje się nisko przy ziemi albo wysoko w koronie drzewa, z ekranem ograniczającym rozsył.
Światło skierowane w górę bez ograniczenia rozprasza się w niebo i zakłóca życie zwierząt. Oprawy z osłoną kierują strumień tam, gdzie jest potrzebny.
Kable układane bez rury osłonowej giną przy pierwszym kopaniu pod nowe nasadzenia. Zdjęcie z planem instalacji zrobione przed zasypaniem rowu oszczędza później sporo pracy.
Oświetlenie tarasu
Na tarasie sprawdza się kilka warstw światła zamiast jednej mocnej lampy. Pas LED pod stopniami wyznacza krawędzie. Kinkiety na ścianie budynku dają światło ogólne. Lampa stojąca albo girlanda nad stołem tworzy strefę do siedzenia.
Girlandy zewnętrzne muszą mieć oznaczenie do użytku na zewnątrz. Linkę stalową rozpina się między budynkiem a masztem, a przewód mocuje do niej opaskami. Zawieszenie na samym kablu prowadzi do wyrwania złączy po kilku miesiącach wiatru.
Gniazda zewnętrzne montuje się w obudowie z klapką, minimum 30 cm nad poziomem posadzki. Woda spływająca po ścianie i śnieg zalegający na tarasie sięgają wyżej, niż się zakłada.