Pierwsza pomoc opiera się na kilku prostych schematach. Wystarczy je znać na tyle, żeby zadziałać bez zastanawiania się nad kolejnością. Najczęstszym błędem świadka zdarzenia jest bierność, a nie zła technika.
Kolejność działania
- Bezpieczeństwo: ocena, czy miejsce jest bezpieczne dla ratującego. Ruch drogowy, prąd, dym i chemikalia mają pierwszeństwo przed podejściem do poszkodowanego.
- Kontakt: głośne pytanie i delikatne potrząśnięcie za ramiona.
- Wezwanie pomocy: numer 112 lub 999, jeśli poszkodowany nie reaguje.
- Drogi oddechowe: odchylenie głowy i uniesienie żuchwy.
- Oddech: patrz, słuchaj, czuj przez maksymalnie 10 sekund.
- Działanie: resuscytacja albo pozycja bezpieczna.
Wezwanie pomocy
Dyspozytorowi podaje się miejsce zdarzenia jako pierwszą informację. Potem liczbę poszkodowanych, ich stan i to, co się stało. Rozmowy nie kończy się pierwszy, bo dyspozytor może prowadzić przez czynności ratunkowe.
Telefon warto przełączyć na tryb głośnomówiący. Ręce zostają wtedy wolne. Jeśli w pobliżu są inne osoby, wskazuje się konkretnego człowieka i wydaje polecenie. Ogólne wołanie o pomoc rzadko przynosi reakcję.
Resuscytacja dorosłego
Brak oddechu albo oddech nieregularny i rzężący oznacza zatrzymanie krążenia. Poszkodowanego układa się na plecach, na twardym podłożu.
Ręce splata się i kładzie nadgarstek dolnej dłoni na środku klatki piersiowej. Uciska się na głębokość 5-6 cm, w tempie 100-120 uciśnięć na minutę. Klatka po każdym ucisku powraca do pierwotnego kształtu.
Standardowy schemat to 30 uciśnięć i 2 oddechy ratownicze. Osoba, która nie chce lub nie potrafi wykonać oddechów, prowadzi same uciśnięcia bez przerwy. To także skuteczne działanie.
Resuscytację prowadzi się do przyjęcia przez zespół ratownictwa, do powrotu prawidłowego oddechu albo do wyczerpania sił ratownika. Przy dwóch osobach zmiana co 2 minuty utrzymuje jakość uciśnięć.
AED
Automatyczny defibrylator wydaje komendy głosowe i prowadzi krok po kroku. Urządzenie samo ocenia rytm serca i nie zaleci wyładowania tam, gdzie nie ma wskazań. Elektrody nakleja się na odsłoniętą, suchą klatkę piersiową zgodnie z rysunkiem. W momencie analizy i wyładowania nikt nie dotyka poszkodowanego.
Pozycja bezpieczna
Osobę nieprzytomną, która oddycha prawidłowo, układa się na boku. Pozycja zapobiega zablokowaniu dróg oddechowych przez język i treść żołądkową. Stan sprawdza się co minutę. Jeśli oddech ustanie, przechodzi się do resuscytacji.
Krwotok
Na ranę zakłada się jałowy opatrunek i uciska bezpośrednio dłonią. Kończynę można unieść powyżej poziomu serca. Gdy krew przesiąka, kolejny opatrunek dokłada się na wierzch, bez zdejmowania poprzedniego.
Ciała obcego tkwiącego w ranie nie usuwa się. Stabilizuje się je opatrunkiem wokół i pozostawia do czasu przyjazdu pomocy.
Zadławienie
Osoba, która kaszle skutecznie, powinna kaszleć dalej. Przy braku możliwości kaszlu i mówienia wykonuje się 5 uderzeń między łopatki otwartą dłonią, przy tułowiu pochylonym do przodu. Bez efektu przechodzi się do 5 uciśnięć nadbrzusza. Cykl powtarza się naprzemiennie.
Oparzenie
Miejsce oparzone chłodzi się bieżącą wodą o temperaturze pokojowej przez 10-20 minut. Lodu się nie stosuje, bo pogłębia uszkodzenie tkanek. Pęcherzy nie przekłuwa się. Biżuterię i ubranie z okolicy zdejmuje się, o ile nie przywarły do skóry.
Apteczka
- rękawiczki jednorazowe w kilku parach,
- kompresy jałowe w różnych rozmiarach,
- bandaże elastyczne i opaski dziane,
- plastry z opatrunkiem oraz przylepiec,
- chusta trójkątna,
- nożyczki ratownicze,
- maseczka do sztucznego oddychania,
- koc ratunkowy.
Zawartość sprawdza się raz w roku i po każdym użyciu. Jałowe opatrunki mają datę ważności. Apteczka w samochodzie latem nagrzewa się, więc materiały szybciej się niszczą.
Aspekt prawny
Nieudzielenie pomocy osobie w stanie zagrożenia życia jest w Polsce przestępstwem. Od obowiązku zwalnia sytuacja, w której ratujący naraziłby siebie lub inne osoby na niebezpieczeństwo. Osoba udzielająca pomocy korzysta z ochrony przysługującej funkcjonariuszowi publicznemu.
Czego nie robić
- Nie podaje się nic do picia ani do jedzenia osobie z zaburzeniami świadomości.
- Nie przenosi się poszkodowanego bez potrzeby, zwłaszcza po upadku z wysokości.
- Nie zdejmuje się kasku motocykliście, o ile nie ma potrzeby udrożnienia dróg oddechowych.
- Nie stosuje się tłuszczu, mąki ani pasty do zębów na oparzenia.
- Nie wkłada się niczego między zęby osoby z drgawkami.
Przy drgawkach zabezpiecza się głowę czymś miękkim i usuwa przedmioty z otoczenia. Po ustąpieniu drgawek sprawdza się oddech i układa w pozycji bezpiecznej.
Szkolenie
Kurs pierwszej pomocy trwa zwykle kilka godzin i kończy się ćwiczeniami na fantomie. Ruch wyćwiczony rękami zapamiętuje się lepiej niż opis w tekście. Odświeżenie umiejętności co 2-3 lata jest rozsądnym rytmem, bo wytyczne resuscytacji bywają aktualizowane.
Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.