Ilekroć rozmawia się o kondycji budownictwa, rozmowa schodzi na brak rąk do pracy. To wygodna diagnoza, bo zdejmuje odpowiedzialność ze wszystkich uczestników rynku i przenosi ją na demografię.
Tyle że firmy, które znikają z rynku, w większości nie znikają dlatego, że nie miały kogo wysłać na budowę. Znikają, bo wykonały robotę i nie dostały za nią pieniędzy na czas.
Zator, nie niedobór
Mechanizm jest zawsze ten sam. Podwykonawca finansuje kontrakt z własnej kieszeni: kupuje materiał, płaci ludziom, tankuje sprzęt. Faktura idzie do generalnego wykonawcy, który czeka na inwestora, który czeka na bank. Każde ogniwo przesuwa ryzyko o poziom niżej, aż trafia ono na tego, kto ma najmniejszą poduszkę finansową.
Przy dobrej koniunkturze łańcuch się nie rwie. Przy pierwszym potknięciu — rwie się od dołu.
Dlaczego nikt tego nie zmienia
Bo obecny układ jest wygodny dla wszystkich powyżej ostatniego ogniwa. Długie terminy płatności to darmowe finansowanie. Kaucje gwarancyjne to kapitał obrotowy trzymany za darmo przez lata. Kary umowne bez symetrii to przerzucenie ryzyka bez ceny.
Każdy z tych mechanizmów ma swoje uzasadnienie z osobna. Razem tworzą system, w którym najmniejszy podmiot kredytuje największy.
Co dałoby się zrobić od zaraz
Nie potrzeba tu rewolucji legislacyjnej. Wystarczyłyby trzy nawyki, które leżą po stronie samych firm:
- Nie podpisywać umów z terminem płatności liczonym od zdarzenia bez terminu.
- Egzekwować zgłoszenie do inwestora jako podwykonawca — za każdym razem.
- Liczyć przed podpisem, ile miesięcy trzeba przeżyć bez wpływu.
To nie jest wiedza tajemna. To jest dyscyplina, której brakuje, gdy kontrakt wygląda atrakcyjnie, a kalendarz jest pusty.
Warto zaznaczyć, że jest to opinia jednej strony sporu. Generalni wykonawcy odpowiedzą, że sami czekają na płatności od inwestorów publicznych i że to oni ponoszą ryzyko całości kontraktu — i w wielu przypadkach będą mieli rację. Rozwiązanie leży prawdopodobnie nie w wskazywaniu winnego, tylko w skróceniu całego łańcucha.
