W większości polskich mieszkań instalacja przewiduje jeden punkt na środku pokoju. Efekt jest zawsze podobny. Środek pomieszczenia jest jasny, narożniki ciemne, a twarze oświetlone od góry wyglądają źle. Wnętrze robi się płaskie.
Podział na warstwy
Projektanci wnętrz operują trzema rodzajami światła. Każdy pełni inną rolę i włącza się osobno.
- Światło ogólne. Wypełnia pomieszczenie i pozwala się poruszać. Plafon, lampa sufitowa, taśma w suficie podwieszanym.
- Światło zadaniowe. Oświetla konkretną czynność: blat kuchenny, biurko, fotel do czytania, lustro w łazience.
- Światło dekoracyjne. Buduje nastrój i pokazuje fakturę. Kinkiet omiatający ścianę, podświetlenie półki, lampa stołowa.
W praktyce wystarczą dwa albo trzy niezależnie włączane źródła w pokoju. Wieczorem zapala się tylko te słabsze, rano wszystkie.
Ile światła potrzeba
Producenci podają dziś strumień świetlny w lumenach, nie w watach. Porównywanie mocy między technologiami nie ma sensu, bo LED daje tę samą jasność przy kilkukrotnie mniejszym poborze.
Orientacyjnie na metr kwadratowy przyjmuje się od stu do stu pięćdziesięciu lumenów w salonie i sypialni. W kuchni i przy biurku od dwustu do trzystu. Te liczby zależą od koloru ścian. Ciemna ściana pochłania światło i pomieszczenie wymaga wyraźnie mocniejszych źródeł.
Wysokość sufitu też ma znaczenie. Przy trzech metrach ta sama lampa daje na podłodze wyraźnie mniej światła niż przy dwóch i pół. Podobnie działa klosz. Materiał nieprzezroczysty kieruje strumień w jedną stronę i zabiera część jasności całego pomieszczenia.
Barwa światła
Temperatura barwowa podawana jest w kelwinach. Trzy zakresy wystarczą do wyboru.
- Od 2700 do 3000 K. Ciepła biel, zbliżona do dawnej żarówki. Salon, sypialnia, jadalnia.
- Od 3500 do 4000 K. Neutralna. Kuchnia, łazienka, przedpokój, miejsce pracy.
- Powyżej 5000 K. Chłodna, mocno niebieska. W mieszkaniu sprawdza się rzadko, częściej w garażu i pomieszczeniach technicznych.
Mieszanie barw w jednym pomieszczeniu daje wrażenie bałaganu. Jeśli lampa sufitowa jest ciepła, a kinkiet chłodny, oko wychwytuje różnicę natychmiast. Kupując źródła do jednego pokoju, trzymaj się tej samej wartości.
Osobny parametr to współczynnik oddawania barw, oznaczany jako CRI albo Ra. Przy wartości poniżej osiemdziesięciu kolory ubrań i jedzenia wyglądają nienaturalnie. Do kuchni, garderoby i łazienki wybieraj źródła powyżej dziewięćdziesięciu.
Rozmieszczenie w poszczególnych pomieszczeniach
Kuchnia. Podszafkowe oświetlenie blatu jest ważniejsze niż lampa na suficie. Osoba stojąca przy blacie zasłania własnym ciałem światło z góry. Taśma LED pod górnymi szafkami rozwiązuje to za kilkadziesiąt złotych.
Jadalnia. Lampa wisi nad środkiem stołu, dolna krawędź klosza zwykle od siedemdziesięciu do dziewięćdziesięciu centymetrów nad blatem. Wyżej oślepia siedzących, niżej zasłania widok.
Łazienka. Światło przy lustrze powinno padać z boków, nie z góry. Kinkiety po obu stronach oświetlają twarz równomiernie i nie tworzą cieni pod oczami.
Sypialnia. Lampki nocne z osobnymi włącznikami przy łóżku pozwalają czytać, gdy druga osoba śpi. Kinkiet na ścianie oszczędza miejsce na szafce.
Przedpokój. Wąskie i ciemne pomieszczenie zyskuje na świetle skierowanym na ściany. Punkty rozstawione co metr, sto pięćdziesiąt wzdłuż korytarza działają lepiej niż jeden mocny plafon.
Ściemniacze i sterowanie
Regulacja jasności zmienia sposób korzystania z pokoju. Nie każde źródło LED nadaje się do ściemniania. Na opakowaniu musi być odpowiednia informacja, inaczej światło będzie migotać albo buczeć.
Jeśli remont już się skończył i nie ma jak poprowadzić nowych przewodów, sprawdzają się źródła sterowane bezprzewodowo oraz gniazda z modułem. Przedłużacz z listwą pod kanapą i lampa podłogowa dają często lepszy efekt niż kucie ścian.
Częste błędy
- Kupowanie żarówek partiami z różnych sklepów. Ta sama deklarowana barwa potrafi się różnić między producentami.
- Halogeny wpuszczane w sufit rozmieszczone równomiernie w siatce. Dają wrażenie sali konferencyjnej.
- Brak jakiegokolwiek źródła na wysokości poniżej metra. Światło tylko z góry zawsze wygląda surowo.
- Klosze całkowicie przezroczyste w lampach nad stołem. Widoczne włókno oślepia siedzących naprzeciw.
Kolejność planowania przy remoncie
- Rozrysuj układ mebli, zanim elektryk zacznie kuć bruzdy. Punkt świetlny nad stołem musi wypaść nad stołem, a nie nad przejściem.
- Zaznacz miejsca zadaniowe: blat, biurko, fotel, lustro.
- Zdecyduj, które grupy mają się włączać razem, i policz potrzebne włączniki.
- Doprowadź gniazda w miejscach, gdzie staną lampy podłogowe i stołowe. Przewód biegnący w poprzek pokoju psuje każdą aranżację.
- Zostaw zapas przewodu w suficie. Zmiana lampy na dłuższą jest wtedy prosta.
W mieszkaniu po remoncie zmiany są droższe, ale możliwe. Szyna z reflektorkami zasilana z jednego punktu na suficie pozwala rozprowadzić światło po całym pokoju bez kucia. Lampy z przewodem prowadzonym na haczykach po suficie sprawdzają się tam, gdzie punkt wypadł w złym miejscu.